ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರ ಅರ್ಥ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ | Shiva Tandava Stotram Meaning in Kannada

ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರ ಅರ್ಥ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ | Shiva Tandava Stotram Meaning in Kannada

ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ತೀವ್ರ ಭಕ್ತಿ, ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪ ಮತ್ತು ಆತನ ರೌದ್ರ ನೃತ್ಯವನ್ನು (ತಾಂಡವ) ವರ್ಣಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ.

ಸ್ತೋತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಲಂಕೇಶನಾದ ರಾವಣನು ರಚಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ರಾವಣನು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಕಾಲ್ಬೆರಳಿನಿಂದ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಒತ್ತಿದನು. ಆ ಭಾರಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ರಾವಣನು ನೋವಿನಿಂದ ಆಕ್ರಂದನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಕ್ಷಣವೇ ಈ ಆಶುಕವಿತೆಯನ್ನು (ಸ್ತೋತ್ರ) ರಚಿಸಿ ಗಾನ ಮಾಡಿದನು. ರಾವಣನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ‘ರಾವಣ’ (ಭಯಂಕರವಾಗಿ ರೋದಿಸಿದವನು) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು.

ಸ್ತೋತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಾರಾಂಶ

ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರವು ಒಟ್ಟು 15 ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕವೂ ಶಿವನ ಸೌಂದರ್ಯ, ರೌದ್ರತೆ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:

ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ರೂಪ: ಶಿವನ ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆ, ಆತನ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯ: ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಾಡುವ ರೌದ್ರ ಹಾಗೂ ಆನಂದ ನೃತ್ಯದ ಲಯಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿವನ ಪರಾಕ್ರಮ: ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿದವನು, ತಾರಕಾಸುರ ಹಾಗೂ ಅಂಧಕಾಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು ಮತ್ತು ಯಮನನ್ನೇ ಮೆಟ್ಟಿನಿಂತ ಕಾಲಕಾಲ ನೆಂದು ಶಿವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ.

ಶಿವನ ಭಕ್ತಿಸೇವಕ ರಾವಣನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ: ರಾವಣನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಶಿವನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ, ಮತ್ತು ತನಗೆ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಭಕ್ತಿ ಲಭಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ

ಲಯ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು: ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ‘ಪಂಚಚಾಮರ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ’ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಡಮರುಗ ಶಬ್ದದಂತೆ ವೇಗ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಪದಗಳ ಲಯಬದ್ಧ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪಠಣದ ಫಲ: ಇದನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯ ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ, ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿ, ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರಂ

ಜಟಾಟವೀಗಲಜ್ಜಲಪ್ರವಾಹಪಾವಿತಸ್ಥಲೇ
ಗಲೇವಲಂಬ್ಯ ಲಂಬಿತಾಂ ಭುಜಂಗತುಂಗಮಾಲಿಕಾಮ್ ।
ಡಮಡ್ಡಮಡ್ಡಮಡ್ಡಮನ್ನಿನಾದವಡ್ಡಮರ್ವಯಂ
ಚಕಾರ ಚಂಡತಾಂಡವಂ ತನೋತು ನಃ ಶಿವಃ ಶಿವಮ್ ॥ 1 ॥

ಜಟಾಕಟಾಹಸಂಭ್ರಮಭ್ರಮನ್ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀ-
-ವಿಲೋಲವೀಚಿವಲ್ಲರೀವಿರಾಜಮಾನಮೂರ್ಧನಿ ।
ಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗಜ್ಜ್ವಲಲ್ಲಲಾಟಪಟ್ಟಪಾವಕೇ
ಕಿಶೋರಚಂದ್ರಶೇಖರೇ ರತಿಃ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಂ ಮಮ ॥ 2 ॥

ಧರಾಧರೇಂದ್ರನಂದಿನೀವಿಲಾಸಬಂಧುಬಂಧುರ
ಸ್ಫುರದ್ದಿಗಂತಸಂತತಿಪ್ರಮೋದಮಾನಮಾನಸೇ ।
ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷಧೋರಣೀನಿರುದ್ಧದುರ್ಧರಾಪದಿ
ಕ್ವಚಿದ್ದಿಗಂಬರೇ ಮನೋ ವಿನೋದಮೇತು ವಸ್ತುನಿ ॥ 3 ॥

ಜಟಾಭುಜಂಗಪಿಂಗಳಸ್ಫುರತ್ಫಣಾಮಣಿಪ್ರಭಾ
ಕದಂಬಕುಂಕುಮದ್ರವಪ್ರಲಿಪ್ತದಿಗ್ವಧೂಮುಖೇ ।
ಮದಾಂಧಸಿಂಧುರಸ್ಫುರತ್ತ್ವಗುತ್ತರೀಯಮೇದುರೇ
ಮನೋ ವಿನೋದಮದ್ಭುತಂ ಬಿಭರ್ತು ಭೂತಭರ್ತರಿ ॥ 4 ॥

ಸಹಸ್ರಲೋಚನಪ್ರಭೃತ್ಯಶೇಷಲೇಖಶೇಖರ
ಪ್ರಸೂನಧೂಳಿಧೋರಣೀ ವಿಧೂಸರಾಂಘ್ರಿಪೀಠಭೂಃ ।
ಭುಜಂಗರಾಜಮಾಲಯಾ ನಿಬದ್ಧಜಾಟಜೂಟಕಃ
ಶ್ರಿಯೈ ಚಿರಾಯ ಜಾಯತಾಂ ಚಕೋರಬಂಧುಶೇಖರಃ ॥ 5 ॥

ಲಲಾಟಚತ್ವರಜ್ವಲದ್ಧನಂಜಯಸ್ಫುಲಿಂಗಭಾ-
-ನಿಪೀತಪಂಚಸಾಯಕಂ ನಮನ್ನಿಲಿಂಪನಾಯಕಮ್ ।
ಸುಧಾಮಯೂಖಲೇಖಯಾ ವಿರಾಜಮಾನಶೇಖರಂ
ಮಹಾಕಪಾಲಿಸಂಪದೇಶಿರೋಜಟಾಲಮಸ್ತು ನಃ ॥ 6 ॥

ಕರಾಲಫಾಲಪಟ್ಟಿಕಾಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗಜ್ಜ್ವಲ-
ದ್ಧನಂಜಯಾಧರೀಕೃತಪ್ರಚಂಡಪಂಚಸಾಯಕೇ ।
ಧರಾಧರೇಂದ್ರನಂದಿನೀಕುಚಾಗ್ರಚಿತ್ರಪತ್ರಕ-
-ಪ್ರಕಲ್ಪನೈಕಶಿಲ್ಪಿನಿ ತ್ರಿಲೋಚನೇ ಮತಿರ್ಮಮ ॥ 7 ॥

ನವೀನಮೇಘಮಂಡಲೀ ನಿರುದ್ಧದುರ್ಧರಸ್ಫುರತ್-
ಕುಹೂನಿಶೀಥಿನೀತಮಃ ಪ್ರಬಂಧಬಂಧುಕಂಧರಃ ।
ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀಧರಸ್ತನೋತು ಕೃತ್ತಿಸಿಂಧುರಃ
ಕಳಾನಿಧಾನಬಂಧುರಃ ಶ್ರಿಯಂ ಜಗದ್ಧುರಂಧರಃ ॥ 8 ॥

ಪ್ರಫುಲ್ಲನೀಲಪಂಕಜಪ್ರಪಂಚಕಾಲಿಮಪ್ರಭಾ-
-ವಿಲಂಬಿಕಂಠಕಂದಲೀರುಚಿಪ್ರಬದ್ಧಕಂಧರಮ್ ।
ಸ್ಮರಚ್ಛಿದಂ ಪುರಚ್ಛಿದಂ ಭವಚ್ಛಿದಂ ಮಖಚ್ಛಿದಂ
ಗಜಚ್ಛಿದಾಂಧಕಚ್ಛಿದಂ ತಮಂತಕಚ್ಛಿದಂ ಭಜೇ ॥ 9 ॥

ಅಗರ್ವಸರ್ವಮಂಗಳಾಕಳಾಕದಂಬಮಂಜರೀ
ರಸಪ್ರವಾಹಮಾಧುರೀ ವಿಜೃಂಭಣಾಮಧುವ್ರತಮ್ ।
ಸ್ಮರಾಂತಕಂ ಪುರಾಂತಕಂ ಭವಾಂತಕಂ ಮಖಾಂತಕಂ
ಗಜಾಂತಕಾಂಧಕಾಂತಕಂ ತಮಂತಕಾಂತಕಂ ಭಜೇ ॥ 10 ॥

ಜಯತ್ವದಭ್ರವಿಭ್ರಮಭ್ರಮದ್ಭುಜಂಗಮಶ್ವಸ-
-ದ್ವಿನಿರ್ಗಮತ್ಕ್ರಮಸ್ಫುರತ್ಕರಾಲಫಾಲಹವ್ಯವಾಟ್ ।
ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿಧ್ವನನ್ಮೃದಂಗತುಂಗಮಂಗಳ
ಧ್ವನಿಕ್ರಮಪ್ರವರ್ತಿತ ಪ್ರಚಂಡತಾಂಡವಃ ಶಿವಃ ॥ 11 ॥

ದೃಷದ್ವಿಚಿತ್ರತಲ್ಪಯೋರ್ಭುಜಂಗಮೌಕ್ತಿಕಸ್ರಜೋರ್-
-ಗರಿಷ್ಠರತ್ನಲೋಷ್ಠಯೋಃ ಸುಹೃದ್ವಿಪಕ್ಷಪಕ್ಷಯೋಃ ।
ತೃಣಾರವಿಂದಚಕ್ಷುಷೋಃ ಪ್ರಜಾಮಹೀಮಹೇಂದ್ರಯೋಃ
ಸಮಂ ಪ್ರವರ್ತಯನ್ಮನಃ ಕದಾ ಸದಾಶಿವಂ ಭಜೇ ॥ 12 ॥

ಕದಾ ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀನಿಕುಂಜಕೋಟರೇ ವಸನ್
ವಿಮುಕ್ತದುರ್ಮತಿಃ ಸದಾ ಶಿರಃಸ್ಥಮಂಜಲಿಂ ವಹನ್ ।
ವಿಮುಕ್ತಲೋಲಲೋಚನೋ ಲಲಾಟಫಾಲಲಗ್ನಕಃ
ಶಿವೇತಿ ಮಂತ್ರಮುಚ್ಚರನ್ ಸದಾ ಸುಖೀ ಭವಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 13 ॥

ಇಮಂ ಹಿ ನಿತ್ಯಮೇವಮುಕ್ತಮುತ್ತಮೋತ್ತಮಂ ಸ್ತವಂ
ಪಠನ್ಸ್ಮರನ್ಬ್ರುವನ್ನರೋ ವಿಶುದ್ಧಿಮೇತಿಸಂತತಮ್ ।
ಹರೇ ಗುರೌ ಸುಭಕ್ತಿಮಾಶು ಯಾತಿ ನಾನ್ಯಥಾ ಗತಿಂ
ವಿಮೋಹನಂ ಹಿ ದೇಹಿನಾಂ ಸುಶಂಕರಸ್ಯ ಚಿಂತನಮ್ ॥ 14 ॥

ಪೂಜಾವಸಾನಸಮಯೇ ದಶವಕ್ತ್ರಗೀತಂ ಯಃ
ಶಂಭುಪೂಜನಪರಂ ಪಠತಿ ಪ್ರದೋಷೇ ।
ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿರಾಂ ರಥಗಜೇಂದ್ರತುರಂಗಯುಕ್ತಾಂ
ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಸದೈವ ಸುಮುಖೀಂ ಪ್ರದದಾತಿ ಶಂಭುಃ ॥ 15 ॥