ಭಾರತದ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳು | India’s Mega Kitchens
ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಮನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಬಿಸಿನೀರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿಸುವ ಬೃಹತ್ ‘ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್’ (Mega Kitchens) ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಧನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಿಚನ್ಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಕಾನ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಆಶ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಎನ್ಜಿಒ (NGO) ನೆರಳಿನ ಬೃಹತ್ ಅಡುಗೆ ಮನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಸೌರ ಚಾಲಿತ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳು:
ಇಸ್ಕಾನ್ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ (ISKCON Akshaya Patra):
ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಪೂರೈಸುವ ಇಸ್ಕಾನ್ನ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರದ ಬೃಹತ್ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಜೈಪುರ, ಬೃಂದಾವನ ಮತ್ತು ಅಹಮದಾಬಾದ್) ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ರಾಜಾಜಿನಗರದ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ರಾಯ್ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಅಡುಗೆ ಮನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಬೃಹತ್ ಕಿಚನ್ಗಳಾಗಿವೆ.
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಈ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಟೀಮ್ (ಉಗಿ) ಬಾಯ್ಲರ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು (Solar Thermal) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರಿಸ್ ಶಾಂತ್ಯವನ (ಮೌಂಟ್ ಅಬು, ರಾಜಸ್ಥಾನ):
ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೋಲಾರ್ ಕಿಚನ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಸಂಸ್ಥಾನ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ):
ಶಿರಡಿಯ ‘ಪ್ರಸಾದಾಲಯ’ ಪ್ರಪಂಚದ ಮತ್ತೊಂದು ಬೃಹತ್ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಕಿಚನ್. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 40,000 ದಿಂದ 70,000 ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸೌರ ಉಗಿಯ (Steam) ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಸಾದ/ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಾಂತಿಕುಂಜ (ಹರಿದ್ವಾರ) ಮತ್ತು ತಿರುಪತಿ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ):
ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕವೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕವು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ!
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ (ಕರ್ನಾಟಕ):
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ‘ಅನ್ನಪೂರ್ಣ’ ಛತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಅನ್ನದಾಸೋಹದ ಅಡುಗೆಗೆ ಸೌರ ಉಷ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ‘ಅನ್ನಪೂರ್ಣ’ ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ 30,000 ದಿಂದ 50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಚಿತ ಅನ್ನದಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿಸಲು ಸೌರಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಉಗಿ (Steam) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಕ್ಕೇ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಶೃಂಗೇರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಿಚನ್ಗಳು:
ಕುಕ್ಕೇ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಹೊರನಾಡಿನ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶುಚಿಯಾದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸೋಲಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಬಾಯ್ಲರ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೈಸೂರಿನ ಬಿಸಿಯೂಟ ಕೇಂದ್ರಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರು, ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲೂ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಲೀಟರ್ ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಅನ್ನ ತಯಾರಿಸುವ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಸೌರ ಅಡುಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ?
ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧದ ಸೌರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
1. ಸೌರ ಉಷ್ಣ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Concentrated Solar Power – CSP)
2. ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ (Solar Photovoltaic – PV Panels)
1. ಸೌರ ಉಷ್ಣ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Concentrated Solar Power – CSP) :
ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನಲ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ಯಾರಾಬೋಲಿಕ್ ಕನ್ನಡಿಗಳ (Scheffler Reflectors) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲಿಡುವ ಬೃಹತ್ ಕನ್ನಡಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಶಾಖವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಖದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕುದಿಸಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಉಗಿ (Steam) ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಗಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಇನ್ಸುಲೇಟೆಡ್ ಪೈಪ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗಿರುವ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಬೃಹತ್ ಬಾಯ್ಲರ್ಗಳಿಗೆ (Boiler Vessels) ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಗಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಅನ್ನ, ಬೇಳೆ ಸಾರು, ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 15 ರಿಂದ 20 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ (Solar Photovoltaic – PV Panels)
ಇವು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೋಡುವ ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನಲ್ಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಇಂಡಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೌವ್, ಲೈಟಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸೋಲಾರ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಕುಕ್ಕರ್ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ‘Surya Nutan’ ‘ಸೂರ್ಯ ನೂತನ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆ).
- ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ: ಪ್ಯಾನೆಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಕೋಶಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಡಿಸಿ (DC) ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
- ಇನ್ವರ್ಟರ್ ಬಳಕೆ: ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಇನ್ವರ್ಟರ್ ಮೂಲಕ ಎಸಿ (AC) ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ, ಇಡೀ ಕಿಚನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಮೆಷಿನ್ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಗ್ರಹ: ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಪ್ಯಾನಲ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಟರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯೂ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗುವ ಲಾಭಗಳು
- ಇಂಧನ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚ ಉಳಿತಾಯ: ಸಾವಿರಾರು ಲೀಟರ್ ಎಲ್ಪಿಜಿ (LPG) ಸಿಲಿಂಡರ್ ಹಾಗೂ ಡೀಸೆಲ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಉಳಿಸಬಹುದು.
- ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ: ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಸಮಯದ ಉಳಿತಾಯ: ಉಗಿಯ ಮೂಲಕ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ ಎಂತಹ ಬೃಹತ್ ಸವಾಲನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಈ ಮೆಗಾ ಕಿಚನ್ಗಳೇ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಿಚನ್ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಪರಿಸರಕ್ಕೂ ಒಳ್ಳೆಯದು ಹಾಗೂ ಇಂಧನವೂ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.