ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ, ಪೂಜಾ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು | Nagara Panchami
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಂದು ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಸಡಗರದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದಂದು ಸರ್ಪ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿ-ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ, ಜೀವರಾಶಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳು
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಕಥೆಗಳು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿವೆ :
-
ಆಸ್ತಿಕ ಮುನಿ ಮತ್ತು ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನ ಕಥೆ ತಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿತ ರಾಜನ ಸಾವಿಗೆ ಸರ್ಪವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಕೋಪಗೊಂಡ ಜನಮೇಜಯ ರಾಜನು ಭೂಲೋಕದ ಸರ್ಪಸಂಕುಲವನ್ನೇ ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲು ‘ಸರ್ಪಯಜ್ಞ’ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ಸರ್ಪಗಳು ವಾಸುಕಿ ಮತ್ತು ಜರತ್ಕಾರುವಿನ ಮೊರೆ ಹೋದವು. ಜರತ್ಕಾರುವಿನ ಮಗನಾದ ಆಸ್ತಿಕ ಮುನಿಯು ಜನಮೇಜಯನ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸೆಯು ಮಹಾಪಾಪವೆಂದು ಬೋಧಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಿದನು. ಸರ್ಪಸಂಕುಲವು ವಿನಾಶದಿಂದ ಪಾರಾದ ಈ ಶುಭ ದಿನವೇ ‘ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ’.
-
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಕಾಳಿಯ ನಾಗ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಿ, ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಳಿಯ ನಾಗನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮರ್ದಿಸಲು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ತದನಂತರ ಕಾಳಿಯನು ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಶರಣಾದಾಗ, ಭಗವಂತನು ಆತನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಮೇಲೆ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಕನ್ನಿಕೆಯ ಕಥೆ ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವಂತೆ, ದೇವಶರ್ಮ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗಳು, ಗರುಡನಿಗೆ ಹೆದರಿ ಬಂದ ನಾಗರಹಾವಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಹಾಲು-ಹಣ್ಣು ನೀಡಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಾಗವು ಆಕೆಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಒಂದು ತೊಲೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆಕೆಯ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ದುರಾಶೆಯಿಂದ ನಾಗನನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ ಕಾಲಿನಿಂದ ಒದೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಾವು ಎಂಟು ಸಹೋದರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ತಂಗಿಯು ಅಣ್ಣಂದಿರ ಸಾವಿಗೆ ಕೊರಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದಾಗ, ನಾರಾಯಣನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ವಾಸುಕಿಯು ಆ ಸತ್ತ ಸಹೋದರರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಹೋದರರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಸಿಕ್ಕ ಈ ದಿನವನ್ನೂ ಪಂಚಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ಮಾಡಬಾರದಿರುವ ನಿಯಮಗಳು
ಈ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಂದು ಕೆಲವೊಂದು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
-
ಮಣ್ಣು ಅಗೆಯುವುದು/ಉಳುಮೆ: ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆಯುವುದು, ಹೊಲ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಮನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಈ ದಿನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಬೇಕು.
-
ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ: ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
-
ಚೂಪಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ: ಸೂಜಿ, ಕತ್ತರಿ, ಚಾಕು ಮುಂತಾದ ಚೂಪಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವುದು ಅಶುಭ.
-
ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಂಸೆ ನಿಷೇಧ: ಹಾವಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಾಗಲಿ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಬಾರದು ಮತ್ತು ಹಾನಿ ಮಾಡಬಾರದು.
-
ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ: ಮಾಂಸ, ಮದ್ಯ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರವನ್ನಷ್ಟೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾಗ ದೇವತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವಿದೆ. ಶಿವನ ಕೊರಳಿನ ಆಭರಣವಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶೇಷಶಯನ ಹಾಸಿಗೆಯಾಗಿ, ಗಣಪತಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಸಮುದ್ರಮಂಥನದ ಕಡಗೋಲಿನ ಹಗ್ಗವಾಗಿ (ವಾಸುಕಿ) ಹಾಗೂ ಮಹಾಭಾರತದ ದುರ್ಯೋಧನನ ಧ್ವಜದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿಯೂ ನಾಗನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ನಾಗದೇವತ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತ ನಾಮಾವಳಿ
ಓಂ ಅನಂತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಆದಿಶೇಷಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಗದಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಖಿಲೋರ್ವೇಚರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಮಿತವಿಕ್ರಮಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅನಿಮಿಷಾರ್ಚಿತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಆದಿವಂದ್ಯಾನಿವೃತ್ತಯೇ ನಮಃ
ಓಂ ವಿನಾಯಕೋದರಬದ್ಧಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಷ್ಣುಪ್ರಿಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವೇದಸ್ತುತ್ಯಾಯ ನಮಃ || 10 ||
ಓಂ ವಿಹಿತಧರ್ಮಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಷಧರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶೇಷಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶತ್ರುಸೂದನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಶೇಷಪಣಾಮಂಡಲಮಂಡಿತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಪ್ರತಿಹತಾನುಗ್ರಹದಾಯಾಯೇ ನಮಃ
ಓಂ ಅಮಿತಾಚಾರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಖಂಡೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಮರಾಹಿಪಸ್ತುತ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅಘೋರರೂಪಾಯ ನಮಃ || 20 ||
ಓಂ ವ್ಯಾಲವ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಾಸುಕಯೇ ನಮಃ
ಓಂ ವರಪ್ರದಾಯಕಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವನಚರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಂಶವರ್ಧನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಾಸುದೇವಶಯನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಟವೃಕ್ಷಾರ್ಚಿತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಪ್ರವೇಷಧಾರಿಣೇ ನಮಃ
ಓಂ ತ್ವರಿತಾಗಮನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ತಮೋರೂಪಾಯ ನಮಃ || 30 ||
ಓಂ ದರ್ಪೀಕರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಧರಣೀಧರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಕಶ್ಯಪಾತ್ಮಜಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಕಾಲರೂಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಯುಗಾಧಿಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಯುಗಂಧರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ರಶ್ಮಿವಂತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ರಮ್ಯಗಾತ್ರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಕೇಶವಪ್ರಿಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಶ್ವಂಭರಾಯ ನಮಃ || 40 ||
ಓಂ ಶಂಕರಾಭರಣಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶಂಖಪಾಲಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶಂಭುಪ್ರಿಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಷಡಾನನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪಂಚಶಿರಸೇ ನಮಃ
ಓಂ ಪಾಪನಾಶಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪ್ರಮದಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪ್ರಚಂಡಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಭಕ್ತಿವಶ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಭಕ್ತರಕ್ಷಕಾಯ ನಮಃ || 50 ||
ಓಂ ಬಹುಶಿರಸೇ ನಮಃ
ಓಂ ಭಾಗ್ಯವರ್ಧನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಭವಭೀತಿಹರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ತಕ್ಷಕಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಲೋಕತ್ರಯಾಧೀಶಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶಿವಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವೇದವೇದ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪೂರ್ಣಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪುಣ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪುಣ್ಯಕೀರ್ತಯೇ ನಮಃ || 60 ||
ಓಂ ಪಟೇಶಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪಾರಗಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ನಿಷ್ಕಲಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವರಪ್ರದಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಕರ್ಕೋಟಕಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶಾಂತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ದಾಂತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಆದಿತ್ಯಮರ್ದನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಸರ್ವಪೂಜ್ಯಾಯ ನಮಃ || 70 ||
ಓಂ ಸರ್ವಾಕಾರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ನಿರಾಶಾಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ನಿರಂಜನಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಐರಾವತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶರಣ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಸರ್ವದಾಯಕಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಧನಂಜಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಅವ್ಯಕ್ತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ತಮೋಹರಾಯ ನಮಃ || 80 ||
ಓಂ ಯೋಗೀಶ್ವರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಕಲ್ಯಾಣಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಾಲಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೇ ನಮಃ
ಓಂ ಶಂಕರಾನಂದಕರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಜಿತಕ್ರೋಧಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಜೀವಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಜಯದಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಜಪಪ್ರಿಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಶ್ವರೂಪಾಯ ನಮಃ || 90 ||
ಓಂ ವಿಧಿಸ್ತುತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಧೇಂದ್ರಶಿವಸಂಸ್ತುತ್ಯಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಶ್ರೇಯಪ್ರದಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಪ್ರಾಣದಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ವಿಷ್ಣುತಲ್ಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಗುಪ್ತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಗುಪ್ತಾತರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ರಕ್ತಭೂಷಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಭುಜಂಗಾಯ ನಮಃ || 100 ||
ಓಂ ಭಯರೂಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಸರೀಸೃಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಸಕಲರೂಪಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಕದ್ರುವಾಸಂಭೂತಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಆಧಾರವಿಧಿಪಥಿಕಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಸುಷುಮ್ನಾದ್ವಾರಮಧ್ಯಗಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ಫಣಿರತ್ನವಿಭೂಷಣಾಯ ನಮಃ
ಓಂ ನಾಗೇಂದ್ರಾಯ ನಮಃ || 108 ||
|| ಇತಿ ನಾಗದೇವತಾಷ್ಟೋತ್ತರಶತನಾಮಾವಳಿ ||
ಪ್ರಯೋಜನಗಳು (Benefits):
ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ನಾಗದೋಷವಿದ್ದವರು ಅಥವಾ ಸರ್ಪಶಾಪದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು, ಹಾಗೂ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳು ನಾಗದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಈ ನಾಮಾವಳಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶುಭ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಈ ನಾಮಾವಳಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ರೋಗರುಜಿನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಈ ಪಠಣವು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು AI ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ (AI Generated) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
Image Credit: Featured image & article visuals generated using AI.